Kiteezi, mensonterend?

Vrijdag 6 oktober, een dag in de 'frisse' buitenlucht! Even geen kantoor gelukkig. We zijn met zijn allen naar Kiteezi gereden waar een grote vuilstort ligt waar een groot deel van het afval wat in Kampala wordt ingezameld terecht komt. Bij afvalinzameling hier gaan de trucks van deur tot deur en wordt er aan de huisdeur geklopt en gevraagd of er nog afval is. Geen containers of inzamelpunt te vinden hier hoor. Volgens de vuilstortambtenaar wordt ongeveer de helft van het geproduceerde afval daadwerkelijk ingezameld, de rest beland in de rivieren, in de bodem of elders. Recycling en re-use zijn principes die pas na stort worden toegepast en dan moet je niet denken aan machines die afval sorteren. Dat gebeurt allemaal door mensen. Toen wij in het gebied aan kwamen rijden zagen we overal al bedrijfjes waar gesorteerd afval zoals plastic, metalen en glas in grote hopen lag te wachten op verder transport naar de grote jongens. Dit afval wordt op de vuilstort uit de drek gehaald, gesorteerd en verkocht aan de inzamelaars in de buurt. Zo’n 600 mensen werken dagelijks zo’n 12 uur in de drap en de stank en verdienen daar per dag dan ongeveer 5 euro mee. De helft daarvan wordt naar familie gestuurd in de dorpen, de andere helft is nodig voor voedsel en onderdak in de buurt van de stort. Én, geen werk is geen inkomen, je bent zelfstandig ondernemer. Het enig wat je hebt is een licentie dat je op de stort mag, je moet daarvoor kunnen aantonen dat je binnen een straal van 1 km rond de stort woont. Die hele buurt is qua werk afhankelijk van de stort. We weten dit omdat we onze leerlingen een half uurtje hebben laten praten met 5 vrouwelijke werkers die we voor een paar uur hebben afgekocht. Mooie eerlijke gesprekken. De vrouwen schaamden zich voor hun werk, hun familie weet er niet van..

Onze groep was diep onder de indruk van de verschrikkelijke werkomstandigheden van de werkers op de stort waarvan de helft vrouw is. We zijn met onze schoenen in de drek naar boven gelopen en hebben alles goed kunnen zien. Indrukwekkend hoor, mensen met megagrote zakken ingezameld plastic op hun rug, huisjes op de stort waar mensen even kunnen rusten en eten, vrachtwagens die storten met een horde mensen erachteraan want je wilt natuurlijk op de eerste rij zitten. Bovenop de stort zitten troepen maraboes te wachten tot zij ook een graantje mee kunnen pikken. Ik zag ook een vrouw een grote zak vullen met organisch afval afkomstig van een markt of zo. Echt heel ranzig hoe allerlei bijna rotte groenten bij elkaar werd geschraapt. Ook dit is geld waard: varkensvoer. We waren hier met vertegenwoordigers van het Global Green Growth Institute (GGGI), een internationale organisatie die Oeganda ondersteunt met kennis die nodig is om situaties als deze te moderniseren en te vergroenen. Het is toch van de gekke dat terwijl 90% van het afval organisch is, en dus prachtig te gebruiken is als compost, hier ongebruikt ligt weg te rotten omdat het spul vermengd is met allerlei andere troep .

In de middag hadden we een afspraak met een studentenclub die zich MUCCA noemt, de Makerere University Climate Change Association. Eerst de gebruikelijke eindeloze toespraken van presidents, vice presidents en speakers. Ik had wel andere verwachtingen moet ik zeggen: aanpak van climate change ging niet veel verder dan plastic inzamelen, bomen planten en gebruik van fietsen op de campus en gebruiksvoorwerpen maken van afval. Heel goed hoor, maar ik had gehoopt dat we wat meer aan de weet zouden komen over hoe klimaatverandering de levens van Oegandezen nu al beïnvloed. Opvallend hoe ongelooflijk weinig deze studenten weten over oorzaken van klimaatverandering. Alles werd door elkaar gehaald, het klassieke gat in de ozonlaag werd weer van stal gehaald in relatie tot CO2 uitstoot. Dat moeten studenten forestry van de naar hun zeggen ‘beste universiteit van Afrika tussen de Sahara en de Limpopo rivier’ toch echt beter weten.

Tijdens speeddates tussen MUCCA studenten en onze leerlingen waar over stellingen rondom duurzaamheidsissues werd gediscussieerd (wat wel heel leuk was overigens) kwam er nog een campagneleider langs die drie jaar voor de verkiezingen al bezig is om de zoon van de huidige president Museveni te promoten. Met een grote vlag kwamen ze aanzetten. ‘Nee, we kwamen toevallig langs’, ‘deze man komt hier omdat hij heel veel weet over klimaatverandering’… blah, blah. Wij hebben geprobeerd de politieke angel uit zijn komst te trekken maar meneer heeft toch mooi weer een paar filmpjes kunnen maken waarin hij in een internationaal gezelschap het middelpunt is. Met de MUCCA mensen hebben we per campusfiets (digital bike!?) nog twee boompjes geplant om onze vriendschap te bekrachtigen en we hebben naar elkaar uitgesproken dat we in de toekomst vaker met elkaar aan de slag gaan.